هیدروکورتیزون استات یک گلوکوکورتیکوئید مصنوعی رایج بالینی با اثرات ضد التهابی، ضد آلرژیک و سرکوب کننده سیستم ایمنی است. به طور گسترده ای برای درمان نارسایی آدرنال، بیماری های خود ایمنی، اختلالات آلرژیک و سایر شرایط استفاده می شود. در حالی که این دارو اثرات درمانی قطعی دارد، مصرف طولانی مدت یا منظم خوراکی ممکن است اثرات سیستمی چندگانه بر بدن انسان داشته باشد و باعث ایجاد واکنش های نامطلوب با شدت متفاوت شود. شدت عوارض جانبی با دوز، مدت زمان درمان و شرایط فیزیکی فردی ارتباط نزدیکی دارد. تجویز کوتاه مدت-دوز کم{10}}معمولاً عوارض جانبی خفیفی ایجاد می‌کند، در حالی که درمان طولانی‌مدت با دوز بالا خطرات قابل‌توجهی دارد. این مقاله اثرات جانبی اصلی خود را برای کمک به بیماران در مدیریت علمی خطرات مربوط به دارو دسته‌بندی و تشریح می‌کند.
1. عوارض گوارشی-
سیستم گوارشی یکی از آسیب پذیرترین سیستم هایی است که تحت تأثیر گلوکوکورتیکوئیدها قرار می گیرد و شایع ترین واکنش های نامطلوب را در طول درمان نشان می دهد. هیدروکورتیزون استات ترشح بیش از حد اسید معده و پپسین را تحریک می کند و در عین حال ظرفیت محافظتی و ترمیمی مخاط معده را مختل می کند و سد مخاطی معده را می شکند. اکثر بیماران دچار ناراحتی خفیف گوارشی می شوند، از جمله اتساع شکم، برگشت اسید، آروغ زدن، افزایش اشتها و درد مبهم معده.
کاربران درازمدت با خطرات بیشتر گاستریت مزمن، زخم معده و زخم اثنی عشر مواجه هستند. در موارد شدید، فرسایش مخاط معده و خونریزی گوارشی ممکن است رخ دهد که به صورت علائم بحرانی مانند ملانا و هماتمز ظاهر می شود. برای کاهش خطرات، مصرف خوراکی بعد از غذا به جای با معده خالی به طور کلی از نظر بالینی توصیه می شود. در طول درمان باید به شدت از مصرف غذاهای تند، سرد، محرک و الکل اجتناب شود. در صورت بروز معده درد مداوم یا نارسایی اسید نسوز، مداخله فوری پزشکی لازم است.
2. اثرات جانبی متابولیک و غدد درون ریز-
هیدروکورتیزون استات با متابولیسم کربوهیدرات، لیپید و آب{0}در متابولیسم الکترولیت تداخل می‌کند و هموستاز غدد درون ریز را مختل می‌کند و در نتیجه طیفی از ناهنجاری‌های متابولیک ایجاد می‌کند. اختلال در متابولیسم گلوکز بیشتر شایع است. این دارو عملکرد انسولین را مهار می کند و گلوکونئوژنز را تقویت می کند و منجر به افزایش قند خون و حتی دیابت ناشی از استروئید می شود. افراد دیابتی پس از شروع درمان، دچار نوسانات قابل توجهی در قند خون-می شوند.
متابولیسم غیرطبیعی چربی باعث توزیع مجدد چربی و تغییرات معمولی مرتبط با هورمون‌ها در بدن می‌شود، مانند چاقی مرکزی، صورت ماه-و قوز گاومیش با اندام‌های نسبتاً باریک. تظاهرات اضافی ممکن است شامل تجمع چربی زیر جلدی و تشدید آکنه باشد. اختلال در متابولیسم آب{4}}به احتباس آب-سدیم منجر می‌شود و در نتیجه ادم، افزایش خفیف فشار خون-و هیپوکالمی همراه با علائم احتمالی از جمله خستگی و بی‌حسی اندام ایجاد می‌شود. علاوه بر این، تجویز طولانی مدت ممکن است عملکرد درون زا آدرنال را سرکوب کند و باعث آتروفی قشر آدرنال شود. قطع ناگهانی دارو باعث ایجاد اختلالات هورمونی می شود.
3. اثرات جانبی سیستم ایمنی و اسکلتی عضلانی-
به عنوان یک سرکوب کننده ایمنی، هیدروکورتیزون استات به طور گسترده ای ایمنی را کاهش می دهد. در حالی که پاسخ های التهابی را سرکوب می کند، دفاع بدن را در برابر پاتوژن های باکتریایی، ویروسی و قارچی ضعیف می کند. بیماران در طول درمان بیشتر مستعد ابتلا به بیماری‌های عفونی مانند سرماخوردگی، عفونت‌های دستگاه تنفسی{2}}و عفونت‌های پوستی هستند. عفونت ها به آرامی بهبود می یابند و اغلب عود می کنند. عفونت‌های مخفی شدید بدون تب آشکار یا علائم تورم قرمز{5}}ممکن است رخ دهد و بنابراین تشخیص داده نشود.
از نظر سیستم اسکلتی عضلانی، داروهای طولانی مدت فعالیت استئوبلاست ها را مهار می کند، از دست دادن کلسیم را تسریع می کند و از رسوب کلسیم استخوان جلوگیری می کند و منجر به پوکی استخوان و کاهش تراکم استخوان می شود. بیماران میانسال، مسن و کودکان در معرض خطر بالاتری هستند و ممکن است عوارض شدیدی مانند شکستگی های فشاری مهره ایجاد شود. علائم همراه ممکن است شامل آتروفی عضلانی، ضعف اندام و آرترالژی باشد. برای بیمارانی که تحت درمان طولانی مدت هستند، مصرف مکمل کلسیم و ویتامین D، ورزش متوسط و غربالگری تراکم استخوان-معدنی-به طور منظم توصیه می شود.
4. اثرات جانبی پوستی و عصبی-
عوارض جانبی مربوط به پوست{0}} بیشتر قابل مشاهده است. به غیر از تشدید آکنه، بیماران ممکن است دچار نازک شدن پوست، تلانژکتازی، برافروختگی صورت، هایپرپیگمانتاسیون و هیرسوتیسم شوند. برخی از افراد از خشکی پوست، خارش و افزایش حساسیت پوستی رنج می برند. کبودی و اکیموز ممکن است به راحتی پس از ضربه های جزئی ایجاد شود.
از نظر عصبی، این دارو بر عملکردهای سیستم-عصبی- مرکزی تأثیر می‌گذارد. اکثر بیماران بی خوابی، رویاهای واضح، تحریک پذیری، اضطراب و نوسانات خلقی را تجربه می کنند. یک زیر مجموعه کوچک ممکن است دچار سرگیجه، سردرد و تمرکز ضعیف شود. تعداد کمی از بیمارانی که درمان طولانی مدت با دوز بالا را دریافت می‌کنند، ممکن است ناهنجاری‌های روانپزشکی مانند سرخوشی، تحریک‌پذیری یا توهم داشته باشند. اکثر علائم پس از قطع دارو به تدریج فروکش می کنند.
5. اقدامات احتیاطی اصلی دارویی
مهم ترین اصل برای شفاهیهیدروکورتیزوناستات هرگز نباید بدون اجازه پزشکی دوز را تنظیم کرد یا درمان را به طور ناگهانی قطع کرد. پس از تجویز طولانی مدت، بدن انسان با هورمون های بیرونی سازگار می شود. قطع ناگهانی واکنش‌های ترک را تحریک می‌کند که با خستگی، تب درجه پایین، حالت تهوع، آرترالژی و بازگشت بیماری مشخص می‌شود. تمام تنظیمات دوز و قطع دارو باید به تدریج تحت نظر پزشک کاهش یابد. شاخص هایی از جمله قند خون، فشار خون، الکترولیت های سرم و تراکم مواد معدنی استخوان باید به طور دوره ای در طول درمان کنترل شوند. پس از بروز ناراحتی فوراً به دنبال مراقبت های پزشکی باشید تا خطرات مربوط به دارو را به حداقل برسانید.
